Tác dụng của bán hạ. 8 bài thuốc từ bán hạ

Bán hạ vị cay tính ấm là dược liệu được sử dụng nhiều trong đông y giúp táo thấp hòa vị, hóa thấp kiện tỳ, tuy nhiên bán hạ có độc tính. Vậy cụ thể tác dụng của bán hạ là gì, bán hạ bắc bán hạ nam, cần lưu ý gì khi sử dụng, tất cả thông tin sẽ có trong bài viết dưới đây, mời bạn theo dõi nhé.

Bán hạ nam

Cây bán hạ nam có tên khoa học Typhonium trilobatum schott  thuộc họ Ráy Araceae, còn được gọi với tên khác như củ chóc, chưởng diệp bán hạ, lá ha chìa…

Đặc điểm thực vật

  • Bán hạ nam là một loại cây thân củ, củ hình cầu có đường kính khoảng 1,2-2cm. Lá cây hình tim, hình mác, có khi chia thùy thường dài 5-15cm rộng 4-9cm.
  • Hoa màu xanh có pha chút đỏ tím, mọc thành chùm được gọi là bông mo, hoa đực dài 6-9mm nằm trên hoa cái. Quả bán hạ nam thuộc loại quả mọng hình trứng.

Bộ phận dùng, thu hái

Người ta dùng củ cây bán hạ làm thuốc, thời gian thích hợp để thu hoạch là vào tháng 8 tháng 9. Củ bán hạ sau khi đào lên thì cắt bỏ phần rễ rồi rửa sạch, củ lớn được gọi là nam tinh, củ nhỏ là bán hạ.

Thành phần hóa học

Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra trong cây bán hạ nam có chứa hợp chất alkaloid và stigmasterol.

Tác dụng của bán hạ
Tác dụng của bán hạ

Bán hạ bắc

Bán hạ bắc tên khoa học Rhizoma Pinelliae thuộc họ Ráy Araceae, còn được biết đến với các tên khác như thủ điền, thủy ngọc, hòa cô…

Đặc điểm thực vật

  • Bán hạ bắc thuộc loại cây thân củ, củ hình tròn hơi dẹt. Cuống lá dài màu xanh bề mặt nhẵn, mọc đơn chia làm 3 thùy. Khi cây còn nhỏ lá hình trứng hoặc hình tim, khi cây 2-3 tuổi lá cây hình bầu dục hoặc hình kim hai đầu nhọn.
  • Cây ra hoa khi được khoảng 3 tuổi, bao hoa lớn có hoa tự trong bao hoa, màu xanh nhạt, hoa đực mọc ở trên bên dưới là hoa cái. Quả cũng thuộc loại quả mọng và có hình trứng.

Bộ phận dùng, thu hái

Bộ phận dùng làm thuốc của cây là thân rễ đã được phơi khô hoặc sấy khô. Vào mùa hè, người ta đào củ bán hạ lên, cắt bỏ vỏ ngoài màu vàng nâu rồi đem rửa sạch, đem rễ tơ đi phơi khô.

Thành phần hóa học

Thành phần hóa học trong cây bán hạ bắc gồm có: Homogentisic acid, Glutamic acid, Ephedrine, Nicotine, Arginine, Coniine, Aspartic acid, Choline, Daucosterol và Cholesterol.

Bán hạ chế

Bán hạ khi còn sống chứa nhiều độc tính, không thể sử dụng trực tiếp nên sau khi thu hái người ta thường chế biến lại để loại bỏ độc tố. Sau đây là nhưng cách chế biến bán hạ theo y học cổ truyền:

Pháp bán hạ

  • Cách 1: Bán hạ sau khi thu hái, đem rửa sạch rồi ngâm trong nước 10 ngày (mỗi ngày thay nước 1 lần) đến khi nhìn thấy bọt trắng nổi lên thì vướt dược liệu ra, đem ngâm với bạch phàn, cứ 50kg bán hạ thì dùng 1kg bạch phàn. Sau cùng đem dược liệu đi phơi khô, lưu ý tránh ánh nắng trực tiếp.
  • Cách 2: Lấy cam thảo trộn đều với nước vôi trắng, để yên cho lắng cặn, bỏ đi lấy phần nước, cho bán hạ vào ngâm. Mỗi ngày, trong lúc ngâm nhớ khuấy đều để dược liệu được thấm đều dung dịch ngâm vào bên trong thì vớt ra cho ráo nước. Tiến hành phơi khô dược liệu, hạn chế để dược liệu tiếp xúc với ánh nắng của mặt trời.
  • Pháp bán hạ sau khi được chế sẽ có hình tròn, hình chữ nhật có màu vàng nhạt hoặc vàng nâu, vị hơi ngọt.

Khương bán hạ

  • Đem pháp bán hạ, bạch phàn, vài lát gừng tươi cho vào nồi đun với lửa nhỏ cho đến lúc thấm đều là được. Tắt lửa, vớt dược liệu ra để ráo nước, đợi nguội bớt rồi cắt thành miếng sau đó đem phơi khô.
  • Khương bán hạ thành phẩm sẽ có màu nâu đến nâu đen, bề mặt cứng, mùi thơm, nếm thấy vị hơi tê ở đầu lưỡi, khi nhai thấy có chất nhầy.

Thanh bán hạ

  • Chế biến thanh bán hạ bằng cho pháp bán hạ và bạch phàn vào một nồi nước và đun kỹ. Sau khi đun thì vớt ra để cho ráo nước, thái lát và đem phơi khô tự nhiên.
  • Sau khi phơi khô thanh bán hạ có hình thoi, bề mặt nhẵn cứng dễ gãy, màu nâu nhạt, nếm thấy vị hơi mặn và cay.

Bán hạ khúc

Rửa sạch củ bán hạ sau đó đem đun trong nước sạch, thêm ít phèn chua, sau khi đun sôi thì tắt bếp để qua đêm. Sáng hôm sau cứ thực hiện lại như cũ và lặp đi lặp quá trình đun trong 7 ngày rồi đem phơi khô, tán thành bột mịn.

Liều lượng và cách dùng

  • Bán hạ dùng ở dạng sắc, liều khuyến cáo mỗi lần 5-10g. Hoặc có thể sử dụng dạng viên hoàn, thuốc bột hoặc sử dụng làm nguyên liệu gia công thực phẩm chức năng.
  • Dùng ngoài thì không có liều lượng cụ thể tuy nhiên cần sử dụng lượng thích hợp, không sử dụng quá nhiều vì bán hạ có độc tính.
tác dụng của bán hạ
Tác dụng của bán hạ

Tác dụng của bán hạ

Tác dụng của bán hạ theo y học hiện đại

  • Chống nôn: bán hạ sống là nguyên nhân gây nôn, tuy nhiên nếu chế biết ở dạng khác thì nó lại cho tác dụng chống nôn. Điển hình như cao dược liệu bán hạ (thường là cao lỏng), bột dược liệu, nước sắc…
  • Giải ngộ độc: bán hạ nam được nghiên cứu có tác dụng giải độc trong trường hợp ngộ độ strychnin (trong hạt cây mã tiền) và acetylcholin.
  • Giảm ho: các chuyên gia đã chứng minh tác dụng làm giảm ho của bán hạ bằng cách gây ho nhân tạo cho mèo, sau đó cho uống nước sắc từ bán hạ. Kết quả cho thấy mèo giảm ho đáng kể tuy nhiên hiệu quả không bằng codein.

Tác dụng của bán hạ trong y học cổ truyền

  • Dược liệu bán hạ có vị cay, tính ấm, có độc, quy kinh tỳ, phế, vị. Tùy theo dạng bào chế mà chủ trị các bệnh khác nhau:
  • Thanh bán hạ: giúp hóa đàm, bớt táo cay dùng cho bệnh nhân đàm nhiều, trẻ em ho có đàm
  • Pháp bán hạ: chủ trị táo thấp hòa vị, dùng cho người tỳ hư thấp trệ.
  • Bán hạ khúc: chủ trị nôn do vị nhiệt, đờm vàng dính, bệnh nhân hóa thấp kiện tỳ.

8 bài thuốc dân gian từ bán hạ

Tác dụng của bán hạ. Trị chống mặt, phong đàm, xanh xao

  • Chuẩn bị: bán hạ sống, thiên nam tinh, hàn thủy mạch mỗi loại 40g
  • Thực hiện: rửa sạch tất cả dược liệu sau đó tán thành bột, sau đó đem nấu sôi lên đến khi vị thuốc nổi lên, đem giã nát rồi vò thành viên nhỏ như hạt bắp. Mỗi lần dùng 50 viên uống kèm nước gừng để cho hiệu quả tốt hơn.

Tác dụng của bán hạ. Chữa bệnh hen suyễn

  • Chuẩn bị: hùng hoàng 12g, bán hạ 40g
  • Thực hiện: rửa sạch dược liệu với ít muối, cho vào cối giã nhuyễn, thêm ít nước gần trộn lên và vo thành viên nhỏ. Mỗi lần dùng 30 viên, uống cùng nước gừng.

Tác dụng của bán hạ. Chữa đàm nhiều gây đầy ngực, tức ngực

  • Chuẩn bị: thần sa 40g, bán hạ 40g
  • Thực hiện: tán nhuyễn cả hai dược liệu, trộn với ít nước gừng rồi vo thành viên. Mỗi lần uống 30 viên với một ít nước gừng.

Tác dụng của bán hạ. Trị sưng đau do ong đốt

  • Chuẩn bị: 10 bán hạ
  • Thực hiện: rửa sạch dược liệu rồi tán thành bột mịn thêm ít nước để tạo hỗn hợp sền sệt sẽ dễ bám trên da hơn. Rửa sạch vùng da bị thương sau đó đắp hỗn hợp thuốc lên, kiên trì thực hiện đến khi hết sưng đau.

Tác dụng của bán hạ. Trị chứng đau đầu

  • Chuẩn bị: đinh hương 4g, bán hạ 250g
  • Thực hiện: giã nát hỗn hợp cả hai dược liệu, thêm ít nước tạo hỗn hợp sền sệt. Cho hỗn hợp vào giấy bạc rồi đem đi nướng sau đó trộn với nước gừng và vo thành viên nhỏ như đầu đũa. Mỗi lần dùng 10-15 viên, dùng chung với trần bì sẽ cho kết quả tốt hơn.

Tác dụng của bán hạ. Chữa chứng nôn ọe ở phụ nữ mang thai

  • Chuẩn bị: huyền sâm 40g, bán hạ 80g, can khương 40g
  • Thực hiện: rửa sạch dược liệu, tán thành bột mịn, trộn với nước gừng rồi vo thành viên cỡ hạt bắp. Mỗi lần dùng 10 ngày 1 hoặc 2 lần tùy theo tình trạng.

Tác dụng của bán hạ. Chữa đau đầu, ngực đầy, lưỡi trắng nhợt

  • Chuẩn bị: quất hồng 6g, bạch truật 8g, bán hạ 6g, thiên ma 6g, cam thảo 2g, bạch linh 8g
  • Thực hiện: đem dược liệu rửa sạch và sắc lấy nước uống trong ngày.

Tác dụng của bán hạ. Chữa tiêu chảy ở trẻ nhỏ

  • Chuẩn bị: trần hương mễ 4g, bán hạ 4g, gừng 10 lát
  • Thực hiện: ngâm rửa tất cả dược liệu (đặc biệt rửa bán hạ 5-7 nước) sau đó đem sắc lấy nước, uống khi còn nóng.

Cần tham khảo ý kiến bác sĩ của bạn trước khi thực hiện các bài thuốc trên vì bán hạ có độc tính.

Lưu ý khi sử dụng dược liệu bán hạ

  • Phụ nữ đang mang thai, đang cho con bú không nên sử dụng.
  • Không kết hợp bán hạ với dược liệu ô đầu vì hai vị thuốc tương khắc nhau.
  • Người nhạy cảm với các chất có trong bán hạ hoặc âm hư tuyệt đối không dùng dược liệu bán hạ.
  • Trước khi sử dụng bán hạ phải rửa kĩ qua 5-7 nước đến khi hết nhớt để loại bỏ độc tính của dược liệu.

Tất cả thông tin bán hạ bắc, bán hạ nam, bán hạ chế, tác dụng của bán hạ đã có trong bài viết. Mong rằng trước khi sử dụng bán hạ làm thuốc uống hoặc dùng ngoài bạn đọc cần tìm hiểu kĩ để tránh những trường hợp xấu có thể xảy ra.

Rate this post

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Liên hệ
Liên hệ