Cây sòi là cây gì? Cây sòi chữa bệnh gì?

Cây sòi là cây gì? Cây sòi chữa bệnh gì? đây là một trong những dược liệu để chữa phù thũng, táo bón khi dùng để uống, và dùng ngoài da có thể trị được viêm da, lở ngứa, mề đay…

  • Tên khác: Sòi xanh
  • Pháp danh khoa học: Sapium sebiferum (L.) Roxb
  • Thuộc họ: Thầu dầu, Euphorbiaceae

Mô tả dược liệu cây Sòi. Cây sòi là cây gì?

Mô tả thực vật

Cây sòi hay còn gọi là sòi xanh là loại cây gỗ rụng lá hàng năm, thân cao từ 6-15m. Lá mọc so le, hình bầu dục như quả trám, lá dài từ 3-7 cm, cuống lá dài có tuyến. Hoa sòi màu trắng ngà hoặc màu vàng, đơn tính, mọc ở vị trí đầu cành và nách lá. Hoa sòi đực có đài chia thùy, hoa cái có đài hợp. Có 3 hạt trong quả sòi.

Thời kỳ ra hoa khoảng tháng 6 – 8, thời kỳ đậu quả khoảng tháng 10-12.

Cây sòi là cây gì? Cây sòi chữa bệnh gì?
Cây sòi là cây gì? Cây sòi chữa bệnh gì?

Bộ phận dùng

  • Dùng làm dược liệu: Vỏ rễ, vỏ thân có tác dụng chữa bệnh.
  • Thuốc nhuộm đen: Từ xa xưa, người dân đã nhuộm áo đen bằng lá cây sòi
  • Tinh dầu nhân và sáp vỏ nhân được ép từ Hạt sòi
  • Vỏ ở nhân hạt được gọi là sáp (mỡ thực vật) được sử dụng để làm xà phòng và nến.

Phân bố

Cây sòi mọc hoang khắp nơi ở Việt Nam. Chúng thường được trồng ở miền Bắc và miền Trung, lá của chúng có thể dùng để nhuộm lụa đen. Cây sòi còn được trồng rộng rãi và dùng để ép lấy dầu ở Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản và một số nước Đông Nam Á.

Cây sòi ưa sáng, mau lớn, sống được nhiều loại đất. Sòi phân bố nhiều ở rừng cây bụi, rừng thứ sinh và khu vực đồi. Cây sòi mỗi năm cho nhiều trái, mọc từ hạt, và gốc sau khi chặt.

Sòi có 2 dược liệu:

  • Ô cửu căn bì: vỏ rễ phơi khô
  • Ô cửu chi (Bì du): dầu hạt sòi gồm sáp ngoài hạt và ép dầu lỏng trong hạt sòi.

Thu hái và Sơ chế

Thời gian thu hoạch hạt sòi thường vào mùa thu, đặc biệt là cuối thu. Quả được hái về, phơi khô và lấy hạt từ quả sòi. Đun nóng hạt này để làm chảy lớp sáp bao phủ bên ngoài hạt, và khi nguội, phần sáp đông đặc lại là loại sáp tốt nhất. Các hạt còn lại sau đó được nghiền và ép lấy dầu lỏng.

Sáp và dầu có thể được để riêng hoặc trộn lẫn với nhau. Ở Trung Quốc, lớp sáp bên ngoài được gọi là Bì du, và dầu ép từ hạt được gọi là tử du (cửu du). Còn Mao du là tên gọi khi trộn Bì du và Tử du.

Lá sòi thường được dùng tươi. Rễ và vỏ cây được thu hái quanh năm, thái nhỏ và phơi khô.

Bảo quản

Bảo quản nơi khô thoáng, tránh ẩm thấp và ánh nắng mặt trời. Tuỳ từng dạng sau sơ chế sẽ có cách bảo quản riêng.

Thành phần hóa học của sòi

Thành phần hoá học có trong sòi dược liệu:

  • astragalin
  • axit ellagic
  • axit gallic
  • hyperin
  • isoquercitrin
  • kaempferol
  • quercetin

Các loài lân cận với cây sòi

  • Cây sòi (có tên gọi khác là sòi xanh, pháp danh khoa học là Sapium sebiferum): lá của sòi xanh chữa được bệnh sán máng (sắc thuốc từ 10- 30 gr hàng ngày và kiên trì trong 1 tháng); vỏ rễ sòi xanh dùng chữa cổ trướng, viêm gan, phù thũng, táo bón. (dùng 3-6gr lá dược liệu sòi sắc uống liên tục đến khi bệnh tình thuyên giảm). Sòi xanh này cũng có tính độc nhẹ nên hãy hỏi ý kiến ​​bác sĩ trước khi sử dụng.
  • Sòi lá tròn (pháp danh khoa học là Sapium rotundifolium): Lá và quả dùng bôi ngoài da để trị mẩn ngứa, ghẻ lở, lở loét.
  • Sòi quả mọng (pháp danh khoa học là Sapium baccatum): Vỏ rễ sòi quả mọng dùng để sát trùng, thông tiểu, thải độc.
Cây sòi là cây gì? Cây sòi chữa bệnh gì?
Cây sòi là cây gì? Cây sòi chữa bệnh gì?

Tác Dụng Dược Lý Của Sòi. Cây Sòi có tác dụng gì?

Theo y học cổ truyền

  • Táo bón, phù nề, thiểu niệu
  • Xơ gan, cổ trướng, viêm gan, bệnh sán máng
  • Trị rắn cắn
  • Viêm da lở ngứa có mủ
  • Viêm âm đạo, viêm nhiễm phụ khoa

Dựa trên tài liệu “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” – GS. Đỗ Tất Lợi đã viết về công dụng của rễ và vỏ cây sòi. Có những công dụng trị bệnh rất hay từ cây Sòi như:

  • Điều trị bệnh sán máng (có tên là Schistosomiasis) là bệnh huyết hấp trùng với những triệu chứng: lúc đầu có thể ngứa, sốt, nổi mẩn đỏ, về sau gan lách sưng, kèm theo tiêu chảy, đái ra máu
  • Điều trị các bệnh về da: viêm da, mẩn ngứa, mụn nước vàng
  • Chữa bệnh thủng thuỷ và bụng xơ trướng
  • Bệnh Zona (có mụn nước vàng, lan rộng trên da theo mủ vàng)
  • Bệnh chàm (có tên là eczema)

Theo nghiên cứu hiện đại

Thử nghiệm trong phòng thí nghiệm cho thấy dịch chiết từ vỏ rễ sòi có tác dụng ức chế hoạt động của các vi khuẩn như: Staphylococcus faecalis, Klebsiella pneumoniae, Streptococcus pneumoniae và các loài vi khuẩn gây bệnh thông thường khác. Nước sắc của cây sòi có tác dụng ức chế nhiều loại như: trực khuẩn lỵ, trực khuẩn mủ xanh, tụ cầu vàng và các loại vi khuẩn kháng kháng sinh.

Nghiên cứu về cây sòi trắng

Chiết xuất phenolic trong lá sòi trắng giúp chống oxy hoá và chống viêm: một nhóm nghiên cứu từ Trường ĐH Khoa học Đời sống, Đại học Tứ Xuyên, Trung Quốc, bằng cách sử dụng chất chiết xuất từ ​​lá sòi trắng có phenolic. Nghiên cứu xác định hoạt động chống viêm trênh động vật bị viêm da. Qua nghiên cứu cho thấy hoạt động chống viêm và chống oxy hóa mạnh của sòi trắng tốt cho sức khoẻ con người.

Liều Dùng & Cách Dùng

  • Người trưởng thành: 10-12 gam/ mỗi ngày (liều dùng tối đa có thể tới 50-60 gam).

  • Trẻ em: 5-10 gam.

  • Sử dụng để điều trị liên tục từ 7-10 ngày

7 bài thuốc dân gian từ cây Sòi. Cây sòi trị bệnh gì?

Bài thuốc 1: Trị mụn nhọt, chảy nước vàng

  • 100g Dầu từ sáp và nhân hạt sòi
  • 50g Hồng đơn

Đun dầu từ sáp và nhân của hạt sòi với 100ml nước đến khi nước ấm lên và bỏ thêm Hồng đơn vào. Sau đó khuấy đều cho đến khi sôi, thì chờ đến khi Hồng đơn nhạt màu. Sau đó dùng dung dịch này bội lên phần mụn nhọt.

Bài thuốc 2: Chữa thủy thũng, trướng bụng

  • Vỏ lụa rễ Sòi

Phơi khô vỏ lụa rễ Sòi, tán nhuyễn thành bột, trộn với chút nước cơm vo thành viên hoàn có kích cỡ bằng đậu xanh.

Có thể nấu 1 phần táo đen và 6 phần nước cho đến khi ra hồ nhão thì bỏ bột, lấy phần hồ trộn với vỏ Sòi tạo viên hoàn. Gọi là Ô táo hoàn.

Liều dùng từ 10 – 20 g/ ngày tuỳ tình trạng bệnh, sử dụng cùng với nước cơm hoặc cháo để uống.

Cây Sòi là xuất hiện nhiều trong các bài thuốc đông y cổ truyền. Dược liệu Sòi cũng chứa hàm lượng độc tính nhất định, sử dụng quá liều có thể ảnh hưởng. Sử dụng dược liệu để chữa bệnh cần tham khảo ý kiến thầy thuốc đông y và bác sĩ.

Bài thuốc 3: Chữa bệnh phù thũng, đại tiện không thông, cổ trướng, ăn uống không xuôi, đầy bụng

  • 12g Màng rễ lớp trắng ở trong Sòi
  • 12g Mộc thông
  • 12g Hạt Cau

Sau khi rửa sạch dược liệu để trôi đất cát, để ráo nước. Sau đó, bắc lên bếp hỗn hợp dược liệu nước, đun sôi nước ở lửa nhỏ, đến khi nước cô cạn còn 1/3 nước trong nồi. Uống thuốc khi còn ấm.

Bài thuốc 4: Chữa rắn cắn

  • Lá và vỏ rễ tươi cây Sòi

Giã nhuyễn và vắt lấy nước thuốc, lấy nước để uống và dùng bã để đắp vào vết rắn cắn.

Bài thuốc 5: Trị táo bón

  • 1 thìa dầu sòi trắng

Mỗi ngày uống 1 thìa.

Bài thuốc 6: Trị sán máng

  • 8-30gr Lá Sòi

Sắc thuốc lấy nước uống kiên trì dùng trong 20-30 ngày.

Bài thuốc 7: Chữa ngộ độc

  • 1 nắm lá Sòi

Giã nhuyễn lá chắt lấy nước uống.

Lưu ý khi dùng dược liệu cây Sòi

  • Phụ nữ có thai không nên dùng, thuốc này hơi độc, phụ nữ có thai sẽ ảnh hưởng đến thai nhi.
  • Người bệnh cũng không nên tự ý sử dụng mà cần tham khảo ý kiến ​​của bác sĩ để tránh những tác dụng phụ không mong muốn.
Rate this post

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Liên hệ
Liên hệ